Estudos Científicos

Nesta sección recompilamos os artigos, ensaios e estudos científicos especializados nos que colaborou activamente a nosa asociación ou os seus membros, así como outros traballos de interese centrados na historia e o patrimonio do noso territorio.
Aquí atoparás referencias e ligazóns a publicacións de gran relevancia no ámbito da historia e a arqueoloxía, moitas delas recollidas en revistas universitarias de prestixio como Minius ou accesibles a través de repositorios e bases de datos académicas como Dialnet .
O noso obxectivo é poñer ao alcance de investigadores, estudantes e de calquera persoa curiosa unha base documental sólida e contrastada que axude a comprender o noso pasado e o noso patrimonio desde unha perspectiva científica.

O brazalete áureo de Toén.
Un caso de estudo de bronce final na área atlántica

No outono de 1932 un campesiño local da parroquia de Santa María de Toén (Ourense), mentres traballaba nunha leira, atopou baixo unha pedra un brazalete de ouro prerromano. Devandita peza sería descrita, fotografada e estudada en diversas publicacións polos etnógrafos e historiadores especialistas en Prehistoria do Noroeste da Península Ibérica, Florentino López Cuevillas e Fermín Bouza-Brey. Ambos os autores coinciden en relacionar o brazalete coa ourivaría centroeuropea propia da Cultura de Hallstatt de finais da Idade do Bronce e comezos da Idade do Hierro. A partir do ano 1934 pérdeselle a pista achándose na actualidade en paradoiro descoñecido. O presente traballo pretende realizar unha reconstrución fidedigna do achado do brazalete, así como albiscar en que mans acabou e cal foi a súa final. Ademais, preténdese dar solución ao malentendido historiográfico que o confunde en diversos traballos co brazalete de Ourense, descuberto este en o ano 1921 e pertencente á colección Blanco-Cicerón (Museo Provincial de Lugo). Finalmente, tamén se ofrece unha revisión da súa adscrición cronolóxica asociando a peza coa ourivaría tipo Villena-Estremoz, producida en talleres locais do sur da Península Ibérica durante o Bronce Final (1300/1200 a.C. – 700 a.C.).

Autor: Pablo Sabucedo Santos
Idioma: Español

Localización: Minius: Revista do Departamento de Historia, Arte e Xeografía, ISSN 1131-5989, Nº Extra 29, 2024 (Exemplar dedicado a: Anexo monográfico), páxs. 132-151

Os primeiros poboadores da provincia de Ourense xacemento paleolítico da Piteira

O Paleolítico é unha das etapas que menos interese suscitou entre os investigadores galegos do s. xx. En termos xerais, unicamente se deron investigacións concretas e de escasa continuidade temporal, que redundaron nun coñecemento deficitario e incompleto deste extenso período de tempo. Entre os xacementos más relevantes estaba o sitio da Piteira (Toén, Ourense). Este enclave escavouse entre os anos 1976 e 1979 baixo a iniciativa de V. Rodríguez Gracia e deparou unha importante colección de ferramentas líticas. Entre estas identificábanse con claridade elementos característicos da tecnoloxía do Paleolítico medio (produtos Levallois e discoides, principalmente) e outros elementos de tradición máis «arcaica». Deste xeito, A Piteira convertíase na única referencia para o noroeste peninsular do Paleolítico medio (e, polo tanto, da presenza de grupos do home de Neandertal), aínda que a discusión sobre a súa adscrición cultural non estaba completamente resolta. A pesar do altísimo interese do sitio, a súa investigación estivo practicamente detida dende as primeiras escavacións.

Na actualidade, o noso coñecemento sobre as primeiras etapas da presenza humana no noroeste é máis completa, pero aínda existían importantes lagoas de coñecemento, como pode ser o caso do xacemento da Piteira. Entre as cuestións que había que resolver, destacaban as caracterizacións do conxunto completo da industria lítica, a interpretación sedimentaria do xacemento ou o establecemento dunha cronolóxica numérica precisa. No transcurso da execución deste proxecto INOU-Campus da Auga 2023 puidemos reactivar as investigación sobre o sitio e obter información valiosa para a súa interpretación, a pesar de constatar a completa destrución do xacemento en datas relativamente recentes

Autor: E. Méndez-Quintas; R. Lage Socastro; L. Rodríguez Álvarez; M. A. Álvarez Vázquez; B. Comendador Rey.
Idioma: Galego

Colabora: Amigos do Patrimonio de Toén

Localización: Proxectos INOU 2023: Investigación aplicada na provincia de Ourense, 2024, ISBN 978-84-1188-035-0, págs. 63-94 

A Mámoa das Lameiras
en Moreiras
(Toén)

O 7 de agosto de 2020, un voraz incendio nos montes de San Pedro de Moreiras, no concello de Toén, deixou ao descuberto o que o tempo e a maleza mantiñan oculto: a impresionante Mámoa das Lameiras. David Sabucedo Cardero, que presidía a Asociación de Amigos do Patrimonio de Toén por aquel entonces, relata como as lapas revelaron a magnitude real deste monumento do período Calcolítico, que con 28 metros de diámetro e dous de altura, xa fora ollado polos autores anos atrás sen chegar a ser catalogado nese momento.

Esta tumba de corredor, construída con granito e seixo para outorgarlle unha suposta protección espiritual, amosa as cicatrices dun antigo saqueo —o chamado cono de violación— e as agresións máis recentes da maquinaria pesada derivada de proxectos humanos que nunca chegaron a callar. Posiblemente identificada na documentación medieval de 1133 baixo o nome de «Lacuna», pola auga que se empozaba no seu cráter, esta estrutura eríxese hoxe como a última sobrevivente dunha gran necrópole megalítica devastada pola acción do home. Máis alá do seu valor arqueolóxico intrínseco, o achado serviu para espertar a memoria e o orgullo dos veciños de Moreiras, impulsando a través da Asociación de Amigos do Patrimonio de Toén un novo compromiso coa salvagarda e posta en valor do rico e esquecido patrimonio histórico da bisbarra

Autor: David Sabucedo Cardero
Idioma: Galego

Localización: Raigame. — N. 45 (abril 2021) ; pp. 18-25

O coto Auriense e o castelo de Louredo entre as terras de Búbal e Limia (SS. X-XII)

No traballo estúdanse os límites do coto concedido á igrexa de Ourense no século X e as ampliacións que del fixéronse en 1133, así como o distrito gobernado polo castelo de Louredo entre os séculos X e XII. Obsérvase tamén os cambios sufridos na administración territorial de Búbal e Limia durante as devanditas centurias, ligados ás transformacións políticas que os provocan: talvez os ataques normandos ao redor do ano 1000, a reorganización do reino por don García de Galicia e o nacemento do reino de Portugal.

Autor: Fco. Javier Pérez Rodríguez
Idioma: Español

Localización: Minius. Revista do Departamento de Historia, Arte e Xeografía Núm. 23 Pág. 241-260

Colabora con
Terras de Louredo!!

Terras de Louredo medra grazas ás historias que compartimos entre todos/as.
Se tes lembranzas, fotos antigas, curiosidades ou información sobre a nosa historia e patrimonio, queremos escoitarte. Cada achega conta, e axúdanos a reconstruír e valorizar o que somos. Únete e colabora connosco.